Thiên Sứ

BÍ ẨN RỪNG MỘ ĐÁ

2 bài viết trong chủ đề này

Bí ẩn rừng mộ đá

Không biết bao nhiêu huyền thoại kỳ bí đã được thêu dệt ở khu mộ cổ Đống Thếch nằm trên địa bàn xã Vĩnh Đồng huyện Kim Bôi, Hoà Bình. Nơi đây ngày xưa từng là khu thánh địa bất khả xâm phạm của người Mường. Tương truyền, khu mộ đá như một mê trận kỳ bí, người lạ lạc vào đây sẽ không có đường ra và sự mất tích của nhiều người vô tình đi lạc vào đây đến nay vẫn là điều bí hiểm. Và tới những năm 80 nó trở thành địa chỉ tìm đến của những kẻ săn lùng đồ cổ…

Lạc vào huyền thoại Mường Bi

Trước đây, cả khu vực rộng lớn này là cả một khu rừng âm u, rậm rạp và linh thiêng…, đó là những lời miêu tả về cánh rừng mộ cổ Đồng Thếch xưa kia. Hàng nghìn cột đá cao thấp khác nhau đứng đan nhau bên cạnh những ụ đất.Trước kia, chỉ cần nghe nói đến rừng đá này người ta đã nổi da gà, rụng rời chân tay, không ai dám bước chân vào đấy.

Posted Image

Mộ đá ở Đồng Thếch

Đến nay, trong cộng đồng người dân tộc Mường ở khu vực Mường Động (địa danh ngày xưa, nay thuộc huyện Kim Bôi) vẫn còn lưu truyền nhiều câu chuyện mang tính huyền bí về chốn linh thiêng này. Chuyện rằng, có một đoàn lái buôn đi qua, thấy cánh rừng mát lại có nhiều cột đá nên dừng chân nghĩ đêm bên những cột đá. Sáng hôm sau người ta chỉ còn thấy ngựa và hàng hoá, đoàn người đã biến mất. Sau này mọi người mới biết đó không phải là đoàn lái buôn mà là nhóm chuyên đào trộm đồ cải táng. Khi dân làng vào khu mộ kiểm tra thấy một vài ụ đất bị đào nhưng bọn trộm chưa lấy được cái gì. Xung quanh những hố đất này vẫn còn cuốc, thuổng dùng đào đất nhưng không thấy người. Có lẽ chỉ những người được giao trông coi rừng mộ mới biết số phận những tay đào trộm này. Câu chuyện được thêu dệt theo nhiều chiều hướng mang tính huyền bí khác nhau và truyền tụng qua nhiều đời nay. Từ đó về sau không ai dám bước chân vào rừng mộ, và nơi này trở thành thánh địa bất khả xâm phạm của người Mường Bi. Đó là một trong những câu chuyện được truyền tụng trong dân gian nó mang nhiều màu sắc huyền bí. Hiện nay trong vùng có tất cả 5 bà Mỡi (giống thầy Mo), mỗi bà thờ một thần chuyên cúng tế cho người dân. Đặc biệt, tất cả những bà Mởi đều thờ vua Hùng. Người trong vùng giải thích điều này bằng truyền thuyết về người vợ thứ 3 của vua Hùng. Giận chồng, bà đã đem theo hai người con cả và út chạy về vùng đất này sinh sống, gây dựng nên một vùng đất trù phú với hàng ngàn dân sinh sống. Sau 3 mẹ con mất hóa thành 3 ngọn núi đứng bên nhau nhìn về nơi họ đã ra đi. Hàng năm, sau những ngày tết người dân trong vùng lại đem bò lên núi Khụ Động mổ thịt cúng vua Hùng, cái lệ này mới bị bỏ từ những năm 1970. Những bà Mỡi hàng năm đều tìm ra rừng mộ Đống Thếch làm lễ mà theo lời họ là để cho thần họ thờ linh thiêng hơn. Rừng mộ Đống Thếch còn gắn với những câu chuyện về thần giữ của, mỗi ngôi mộ đều phải chôn sống theo một cô gái còn trinh. Trước khi chôn cô gái được cho tắm rửa sạch sẽ, ăn những loại thức ăn dành riêng cho mình và được ngậm sâm khi chôn. Khi khai quật mộ phát hiện ra rất nhiều hình nộm người mà theo truyền thuyết, các hình nộm này đều được yểm bùa, ngâm trong chất độc, ai chạm vào chất độc sẽ ngấm vào người chết ngay. Những chuyện này, đến nay vẫn còn rất nhiều người truyền tụng và kể lại cho đám người hiếu kỳ nếu ai có ý định bước chân vào rừng mộ. Bên cạnh đó là về những cái chết bất đắc kỳ tử đầy bí ẩn của những người đào trộm mộ, những tai nạn hết sức bất ngờ và số phận bi thương của gia đình khiến câu chuyện trở lên ly kỳ và chưa rõ thực hư ra sao được những người già ở đây kể lại...

Nước mắt của một người ngoại quốc…

Ông Bùi Minh Lợi, trưởng ban văn hoá xã Vĩnh Đồng ngồi lật lại đống tài liệu đã úa màu chỉ cho chúng tôi những đoạn viết về khu rừng mộ Đống Thếch. Theo nguồn tài liệu ông Lợi cung cấp, trước năm 1975 khu mộ Đống Thếch còn rộng hàng chục ha với hàng nghìn cột đá được chôn xen kẽ nhau, mỗi cột cao khoảng 2,3m, nặng hàng tấn.

Một điều lạ là vùng núi Hoà Bình không có loại đá xanh Hoa Cương này, sau này những nhà nghiên cứu mới phát hiện ra loại đá này được chuyển từ Thanh Hoá lên (loại đá dùng làm bia Vĩnh Lăng ở Lam Kinh, Thanh Hoá). Trên các phiến đá có khắc chữ, ghi tên tuổi, chức sắc của người dưới mộ cùng ngày tháng dựng mộ.

Theo những tài liệu chúng tôi thu thập được, khu mộ cổ này của người dân tộc Mường với hàng nghìn ngôi. Vùng đất này thuộc khu vực trung tâm của nền văn hoá Mường Bi, nơi còn lưu giữ nhiều nét văn hoá của người Mường.

Posted Image

Ông Bùi Minh Lợi: "Một người ngoại quốc đã khóc!"

Nơi đây vốn là tổng huyện Mường Động ngày xưa, đến nay còn lưu giữu câu "Nhất Bi nhì Vang, tam Thàng tứ Động", chỉ những địa phương sầm uất, giàu có của xứ Mường thời xa xưa.

Khu Đống Thếch được quây thành thánh địa, nơi an nghỉ riêng của nhà Lang (nhà quan lại) thuộc dòng họ Đinh Công. Dòng họ Đinh nơi đây có nguồn gốc từ vùng Ngọc Lặc, Thanh Hoá.

Người đặt nền cho xứ Mường nơi đây là ông Đinh Văn Cương vốn là người Ngọc Lặc, Thanh Hoá. Ông có công giúp Lê Lợi đánh giặc và được phong công thần nên đổi tên đệm thành "Đinh Công" và trấn giữ vùng Kim Bôi Ho à Bình ngày nay. Khi ông chết người ta phải dùng hàng chục con voi về Thanh Hoá chuyển đá ra làm mộ. Con trai ông là Đinh Công Kỷ là một tướng giỏi dưới thời vua Lê Trung Hưng, được phong Quận công.

Từ đó dòng họ Đinh Công ngày càng phát triển mạnh ở vùng đất Mường Động này. Những người làm quan trong dòng họ Đinh mới được chôn trong khu mộ Đống Thếch và quanh năm có người trông coi cẩn thận. Một điều đặc biệt là mỗi khi có người chết lại phải về Thanh Hoá chuyển đá ra làm mộ. Người ta bảo làm thế để con cháu họ Đinh luôn nhớ về nguồn gốc của mình.

Ông Bùi Minh Lợi kể với giọng đầy tiếc nuối, trước năm 1975 khu Đống Thếch còn hàng nghìn ngôi mộ với bạt ngàn là cột đá, trông đẹp lắm. Thời đó đám thanh niên hay kéo nhau vào đây chơi, thả trâu… Sau khi hoà bình, người dân tràn vào khu mộ làm ruộng cấy và họ hạ hết cột đá xuống vứt đi nơi khác. Ngày đó chính quyền còn khuyến khích thanh niên ra hạ cột đá… chỉ trong một thời gian ngắn rừng đá đã biến mất. Đến năm 1984 người dân địa phương tràn vào tàn phá khu mộ. Họ đào xới ngày đêm tìm các vật quý chôn theo người chết, rồi dân săn đồ cổ dựng lều lán ngủ ngay tại khu rừng…

Các ngôi mộ đều tuân theo một nguyên tắc là kê đá hình mái nhà hoặc hình chữ nhật. Trong các ngôi mộ người ta phát hiện nhiều than củi dày hàng mét, theo nghiên cứu than dùng để hút ẩm cho xác người. Người ta còn thu được hàng nghìn đồ dùng cá nhân như nghiên mực, xoong, nồi, ly, tiền… Nhiều đồ dùng có xuất xứ từ Trung Quốc.

Trong hai năm 1988 và 1989, do đói kém, mất mua dân đổ xô đi đào tiếp. Thời gian này chính quyền thu được 4 trong số 9 chiếc trống đồng tìm thấy ở đây và hàng trăm đồ vật khác. Khi Nhà nước ra tay cứu vớt rừng mộ thì chỉ còn trơ lại 9 ngôi mộ vùng trung tâm, phục vụ công tác nghiên cứu khảo cổ của các nhà khoa học.

Ngôi mộ của ông Đinh Công Kỷ được khai quật năm 1990, đây là một trong những ngôi mộ còn nguyên vẹn nhất với cỗ quan tài bằng gỗ trám đen, bên ngoài sơn son thếp vàng và nhiều vàng bạc châu báu. Đặc biệt còn phát hiện một chiếc trống đồng Ngọc Lũ và nhiều hình nhân nữ. Sâu nhất là mộ ông Đinh Công Cương, trong mộ tìm được rất nhiều đồ vật dùng trong sinh hoạt hàng ngày, răng và xương ngựa…

Xen kẽ trong câu chuyện của ông Lợi là những tiếng thở dài, cách đây 10 năm, một Tiến sĩ người Nhật đến thăm rừng mộ đã phải bật khóc lên trước sự tàn phá của con người. Nguyên vị Tiến sĩ này đã từng tiến hành nghiên cứu văn hoá Mường Bi ở Hoà Bình nhiều năm và ông đ ã nhiều lần đến với rừng mộ Đồng Thếch. Vị Tiến sĩ cũng đ ã từng thốt lên rằng ông đã đi nhiều nơi trên thế giới nhưng chưa gặp nơi nào có rừng mộ rộng lớn và chứa đựng nhiều câu trả lời về văn hoá và lịch sử như vậy.

Hiện nay khu lưu giữ dấu tích của rừng mộ cổ Đống Thếch chỉ còn rộng khoảng 3ha, nằm trên cánh đồng xóm Chiềng. Ông Lợi cười méo mó: "Con cháu người Mường sau này sẽ không còn được thấy rừng mộ Đồng Thếch, quả là một thiệt thòi lớn…!".

Bùi Lương Việt

Share this post


Link to post
Share on other sites

Bí ẩn khu mộ đá cổ ở Kim Bôi - Hòa Bình

Các ngôi mộ đá ở Kim Bôi - Hoà Bình đều tuân thủ một nguyên tắc chung: phía đầu mộ chôn ba khối đá cao, to nhất thành một hàng thẳng, còn chân mộ chôn ba khối nhỏ hơn, thấp hơn đối xứng với đầu mộ: Có khối cao đến 5m, nặng cả chục tấn...

Posted Image

Ông Bùi Minh Lợi trước ngôi mộ còn sót lại.

Có một nữ tiến sĩ người Nhật, đã nhiều năm nghiên cứu văn hóa dân tộc Mường ở Việt Nam. Bà biết đến khu rừng mộ đá độc đáo ở Kim Bôi, Hòa Bình qua tài liệu nghiên cứu của các nhà khoa học. Bà đã cùng các nhà khảo cổ sang Việt Nam khai quật khu mộ này. Khi chứng kiến cảnh hoang tàn của rừng mộ đá 400 năm tuổi, bà đã bật khóc vì tiếc nuối.

Ông Bùi Minh Lợi, Trưởng ban Văn hóa xã Vĩnh Đồng (Kim Bôi, Hòa Bình) cứ kể đi kể lại câu chuyện đó khi tôi hỏi về khu mộ đá Đống Thếch. Ông đã bỏ công việc đồng áng cả tháng trời để xem những người Nhật Bản yêu khảo cổ làm việc miệt mài trên đống mồ hoang còn lại do bị bọn “mộ tặc” đào bới. Nước mắt của vị nữ tiến sĩ người Nhật làm ông xúc động.

Ông Lợi là Trưởng ban Văn hóa xã, quyền hành chẳng có là bao, nhưng ông rất có trách nhiệm với khu rừng mộ đá huyền bí nằm giữa thung lũng có hình miệng rồng này. Những giọt nước mắt tiếc nuối một di chỉ khảo cổ cực quý của nữ tiến sĩ người Nhật làm cho ông hiểu thêm giá trị của nó.

Vậy nên, dù khu mộ đá chẳng còn lại là bao, ông vẫn ngày hai lần, tối hai lượt đạp xe lọc cọc vào khu mộ đá để xua đuổi những tên “mộ tặc” chuyên săn lùng đồ cổ. Tất nhiên, chẳng ai trả lương cho ông vì việc đó. Ông cần mẫn làm vậy để mong con cháu đời sau còn được biết đến văn hóa dân tộc Mường Động của mình xưa kia.

Tôi thật sự khâm phục sự cẩn thận của ông Lợi khi ông lôi trong chiếc tủ đã mối mọt ra một chồng tài liệu ố vàng, cũ kỹ, toàn là nói về văn hóa Mường và những nghiên cứu khảo cổ khu rừng mộ đá Đống Thếch.

Ngày ông Lợi còn nhỏ, ông cùng đám trẻ trong bản thường xua trâu bò lên núi, quanh khu rừng mộ đá. Dù tò mò lắm song bọn trẻ cũng không dám vào khu rừng mộ đá, bởi nó quá lạnh lẽo, u ám. Khi đó, rừng phủ khắp nghĩa địa mộ đá. Hàng vạn cột đá đen trũi nằm im lìm trong sương mờ, trải khắp thung lũng. Nơi đây được mệnh danh là vùng đất của người chết, cọp beo và các vị thần linh.

Theo tài liệu cổ của người Mường, ngày xưa, các vị quan lang ở xứ Mường Động rộng lớn đã chọn khu vực núi non hình miệng rồng này làm nơi yên nghỉ vĩnh hằng nhằm giữ long mạch cho con cháu đời sau mãi được cơ đồ.

Theo truyền thuyết, người vợ thứ ba của Vua Hùng giận chồng đã bỏ kinh đô, dắt theo hai người con lên rừng khai hoang lập ấp, tạo nên vùng đất vô cùng trù phú. Khi ba mẹ con mất hóa thành 3 ngọn núi dáng rồng chầu và cùng hướng về kinh đô. Hàng năm, vào những ngày tết, các bản Mường dắt trâu, bò lên núi, nơi có rừng mộ đá mổ thịt cúng Vua Hùng.

Mỗi bản Mường thường có một bà mỡi (tương tự như thầy mo, thầy cúng) và các bà mỡi có quyền lực rất lớn trong bản. Điều đặc biệt là các bà mỡi đều thờ Vua Hùng. Để quyền năng của mình cao hơn, các bà mỡi thường sắm lễ mang vào rừng mộ đá cúng bái.

Khi một vị quan lang hoặc gia tộc có người chết thì cả vùng Mường Động làm đại tang. Quan tài là một khúc gỗ quý được khoét rỗng ruột. Sau nhiều ngày cúng bái, quan tài mới được khiêng đi chôn ở nghĩa địa mộ đá. Người ta rải một lớp than củi đốt bằng gỗ trai, và đổ vào quan tài một lớp gạo rang khá dày rồi mới lấp đất.

Chỉ với những vị quan lang mới được táng cẩn thận như vậy để giữ xác lâu phân hủy. Những đồ vật cũng được chôn theo khá nhiều. Người nào làm quan to, giàu có thì được chôn theo rất nhiều vật quý. Thậm chí, theo truyền thuyết, người ta còn chôn sống gia nhân là các cô gái xinh đẹp để phục vụ người chết ở cõi âm.

Sau khi lấp mộ, lính tráng, cùng hàng trăm thanh niên khỏe mạnh khắp xứ Mường Động phải cưỡi voi vào tận Thanh Hóa khai thác đá xanh vĩnh cửu rồi vận chuyển ra. Điều này được kể trong những mo Mường và cũng khớp với nhận định của các nhà khoa học, bởi loại đá xanh vĩnh cửu như ở khu mộ này chỉ có ở Thanh Hóa. Những khối đá lớn này được đẽo gọt, chạm trổ rồi đem chôn xung quanh mộ.

Các ngôi mộ đều tuân thủ một nguyên tắc chung: phía đầu mộ chôn ba khối đá cao, to nhất thành một hàng thẳng, còn chân mộ chôn ba khối đối xứng với đầu mộ và những khối này nhỏ hơn, thấp hơn. Nhiều nhà khảo cổ đã sững sờ trước cảnh tượng hàng ngàn khối đá lớn, có khối cao đến 5m, nặng cả chục tấn, được dựng thẳng đứng quanh những ngôi mộ sau vài trăm năm dãi dầu mưa nắng mà vẫn vững chãi. Với các nhà khoa học, việc đưa ra những giả thuyết về cách khai thác, vận chuyển những khối đá lớn này trên đoạn đường rất dài của người xưa là hết sức thú vị.

Trên mỗi khối đá đều khắc chữ Hán nói về thân thế, công danh, gia tộc của người nằm dưới mộ. Với những khối đá xanh vĩnh cửu, các quan lang, gia tộc người Mường tin rằng con cháu đời sau sẽ mãi khắc ghi công trạng của tổ tiên mình.

Ông Lợi cho tôi xem bản dịch của một chuyên gia khảo cổ học nội dung của những dòng chữ trên một hòn đá mồ: Ông Đinh Công Kỷ, tước Uy lộc hầu, thổ tù kiêm cai quản vùng Mường Động. Sinh năm 1582, mất giờ sửu, ngày 13 tháng 10 năm Đinh Hợi 1647. Khi chết được ban tước Chưởng vệ đề đốc uy quận công. Đến ngày 22 tháng 2 năm Canh Dần (1650) được đưa về huyệt trên núi bằng 15 xe tang, 7 con voi, 5 con ngựa...

Con cháu, thê thiếp của các vị quan lại thổ tù cũng đều có mồ riêng với những cột đá sừng sững uy nghi. Có một điều gây ấn tượng đặc biệt đối với các nhà khảo cổ học trong nước và quốc tế, ấy là những tấm bia đều ghi ngày mất và ngày hạ huyệt cách nhau rất lâu, đến vài năm. Tuy nhiên, các cụ già người Mường lại rất hiểu điều này.

Những bài mo Mường kể rằng, khi người chết, xác được cho vào trong khúc gỗ quý có lót than gỗ trai, gạo rang rồi treo trong nhà hoặc bếp vài năm sau mới đem chôn. Trong suốt thời gian đó, gia đình phải cúng tế đều đặn với những nghi lễ rất phức tạp để linh hồn người chết được siêu thoát.

Cũng chính việc mai táng người chết phức tạp, kéo dài như vậy nên nền văn hóa Mường một thời được thể hiện rất đầy đủ qua các nghi lễ mai táng. Nữ tiến sĩ người Nhật nói với ông Lợi rằng, bà đã đi rất nhiều nơi trên thế giới, nhưng chưa gặp nơi nào có rừng mộ rộng lớn và chứa đựng nhiều câu trả lời về văn hóa, lịch sử như khu mộ Đống Thếch của người Mường. Chỉ tiếc rằng nó đã bị phá gần hết.

Vẫn với chiếc xe đạp lọc cọc, ông Bùi Minh Lợi dẫn tôi qua những con đường quanh co tìm vào hõm núi hình miệng rồng. Khu mộ đá hiện ra trước mắt thật thảm hại. Cả một thung lũng rộng lớn, từng là rừng mộ mênh mông xưa kia, nay là cánh đồng mía bạt ngàn, những thửa ruộng trồng đủ các loại rau cỏ. Trâu bò nhẫn nại kéo cày, người kiên trì cuốc đất.

Để bảo vệ rừng mộ đá cổ kính, bí ẩn một thời, các cơ quan chức năng tỉnh Hòa Bình đã trình thủ tục lên trung ương và lập tức khu mộ cổ Đống Thếch trở thành di tích lịch sử quốc gia. Ngay sau đó, khu mộ đá cổ còn sót lại được đầu tư làm đường, xây tường rào, nhà bảo vệ và có cả ban bảo vệ di tích, cùng với hướng dẫn viên phục vụ khách tham quan.

Tuy nhiên, khi chúng tôi đến thì thấy cảnh tượng bảo vệ di tích cấp quốc gia này thật... buồn. Tường xây thấp lè tè, không có hàng rào thép gai bảo vệ, cổng mở suốt ngày đêm, nhà bảo vệ không một bóng người. Trong khu vực còn sót lại của rừng mộ rộng 3 ha được “bảo vệ nghiêm ngặt” này, người dân vẫn dắt trâu bò vào cày bừa, gieo trồng quanh những ngôi mộ cho đỡ... phí đất.

Các hố khai quật đã được san bằng để trồng ngô, đậu tương, rau cỏ. Những tảng đá được người dân khiêng về lót cầu ao, đập vỡ nung vôi, hoặc đẩy vào một xó để lấy đất trồng cấy. Tệ hại hơn, người ta còn xây cả hố chứa phân chuồng, ủ phân xanh bón cho cây trồng trong khu vực bảo vệ.

Không hiểu sao, trong khi du khách lên Hòa Bình có rất ít chỗ để tham quan, tìm hiểu văn hóa Mường, vậy mà ngay tại “thủ phủ Mường Động” này người ta lại bỏ phí một khu di tích quý như vậy?

Share this post


Link to post
Share on other sites

Tạo một tài khoản hoặc đăng nhập để bình luận

Bạn phải là một thành viên để tham gia thảo luận.

Tạo một tài khoản

Đăng ký một tài khoản mới trong cộng đồng của chúng tôi. Dễ thôi!


Đăng ký tài khoản mới

Đăng nhập

Bạn đã có tài khoản? Đăng nhập tại đây.


Đăng nhập ngay